โดย หญิง [พิลาสินี พินธุโสภณ]

      คุณทราบไหมคะว่าทำไมอัญมณีจึงมีสีสันมากมาย ทั้งๆที่อัญมณีบางชนิดอยู่ในตระกูลเดียวกัน.แต่กลับมีสีแตกต่างกันตั้งมากมายหลายสี ตัวอย่างเช่น พลอยชนิดคอรันดัม ,เบริล, และตระกูลGarnet เป็นต้น เพราะว่าสีของพลอยขึ้นกับ ส่วนประกอบทางเคมีและโครงสร้างภายในของอะตอม ธาตุที่ทำให้เกิดสี ได้แก่ โครเมียม เหล็ก ทิทาเนียม วานาเดียม และนิเกิล เป็นต้น การที่เราเห็นพลอยเป็นสีต่างๆเนื่องจากคุณสมบัติการดูดกลืนและการส่องผ่านคลื่นแสงของพลอย เช่น เรามองเห็นพลอยเป็นสีแดงเนื่องจากเมื่อแสงส่องผ่านตัวพลอย พลอยจะดูดกลืนแสงสีอื่นๆไว้และส่องผ่านคลื่นแสงสีแดงออกมา

      ก่อนอื่นดิฉันก็ขอกล่าวถึงประเภทสีในแร่คร่าวๆก่อนนะคะ

ประเภทสีในแร่ธาตุนั้นแบ่งเป็น 2 ประเภท คือ อิดิโอโครแมติค (Idiochromatic) หมายถึง สีของพลอยที่เกิดจากธาตุที่จำเป็นต่อโครงสร้างทางเคมีของพลอยชนิดนั้น พลอยประเภทนี้จะมีสีเดียว เช่น เทอร์ควอยส์ จะมีสีฟ้าเนื่องจากมีธาตุคอปเปอร์ มาลาไคต์ จะมีสีเขียวเนื่องจากมีธาตุคอปเปอร์ เช่นเดียวกัน โกเมนอูวาโรไวต์ จะมีสีเขียวเนื่องจากมีธาตุโครเมียม ฯลฯ แอลโลโครแมติค (Allochromatic) หมายถึง สีของพลอยที่เกิดการแทรกซึมของธาตุที่ไม่จำเป็นต่อโครงสร้างทางเคมีของพลอยชนิดนั้นๆ พลอยประเภทนี้ถ้าอยู่ในสภาพบริสุทธิ์จะใสไม่มีสี การที่เกิดสีได้เนื่องจากมีมลทินเข้าไปเป็นส่วนประกอบของพลอย เช่น ทับทิม มีธาตุโครเมียมทำให้เกิดสีแดง ไพลินมีธาตุทิทาเนียม + เหล็ก จึงเกิดสีน้ำเงิน บุษราคัมมีธาตุเหล็กจึงเกิดสีเหลือง

      คุณๆคงจะเข้าใจถึงการเกิดสีของพลอยมากขึ้นแล้วนะคะ ต่อจากนี้ดิฉันจะกล่าวถึงการจัดกลุ่มพลอยด้วยสี
      เนื่องจากพลอยต่างชนิดกันบางครั้งอาจมีสีที่คล้ายกันมากจนไม่สามารถแยกได้ แต่สำหรับผู้ที่มีประสบการณ์เพียงแค่มองก็สามารถทราบได้ว่าเป็นอัญมณีชนิดใด ดังนั้นเราสามารถใช้คุณสมบัติอื่นๆช่วยแยกพลอยได้ เช่น เราอาจจะดูจากเนื้อพลอย ซึ่งพลอยแต่ละชนิดจะมีความแข็งที่แตกต่างกัน พลอยที่มีความแข็งมากกว่าจะให้ประกาย และความระยิบระยับสวยงามกว่าพลอยที่แข็งน้อยกว่า หรือดูการกระจายแสง ความวาว นอกจากนี้ถ้าเราแยกด้วยตาเปล่าไม่เห็นเราอาจจะใช้ Loop ซึ่งมีกำลังขยาย 10 เท่า ช่วยได้เล็กน้อย หรือจะใช้กล้องจุลทรรศน์เพื่อดูตำหนิภายใน เช่น ทับทิมจะมีตำหนิเส้นเข็มที่ตัดกันเป็นมุม 60 องศา และ 120 องศา และมีความแข็ง 9 ส่วนโกเมนซึ่งมีสีแดงเช่นกัน จะมีตำหนิเส้นเข็มทำมุมกัน 70 องศา และ 120 องศา มีความแข็ง 7-7.5
      ดังนั้นดิฉันจะขอแนะนำพลอยที่มีสีเดียวกันเพื่อง่ายต่อการเลือกซื้อ และยังสามารถใช้เป็นอัญมณีเลียนแบบ (วัตถุที่มีลักษณะภายนอกคล้ายอัญมณีธรรมชาติที่ต้องการเลียนแบบ แต่ส่วนประกอบ และคุณสมบัติต่างๆแตกต่างจากอัญมณีธรรมชาติ เช่น โกเมนสีแดงเลียนแบบทับทิม แก้วสีเขียวเลียนแบบมรกต คาลซีโดนีสีเขียวเลียนแบบหยก และคิวบิกเซอร์โคเนียสังเคราะห์เลียนแบบเพชร)

• ใสไม่มีสี Rock Crystal (Quartz), Diamond, Scheelite, Danburite, Zircon, Sapphire, Achroite(Tourmaline), Orthoclase
• สีดำJet, Schorl, Onyx, Glass, Coral, Artifical Jet
• สีน้ำเงินหรือม่วงLapis Lazuli ,Turquoise, Azurite, Aquamarine, Hauyne ( Lapis Lazuli), Amathyst, Topaz, Sapphire, Pearl, Spinel
• สีแดงหรือชมพูPyrope, Ruby, Rubellite, Almandine, Pink Grossular, Spessartine, Topaz, Pink Sapphire, Watermelon Tourmarine ,Coral (calcareous) , Spinel
• สีเขียวEmeral, Peridot, Malachite, Crysoprase, Bloodstone, Jadeite, Nephrite, Damantoid, Diamond, Grossular ,Garnet, Tourmaline, Zircon, Sapphire, Agate, Watermelon Tourmaline ,Fluorite
• สีขาวหรือเงินPearl, Milky Quartz, Ivory, Shell
• สีเหลือง - น้ำตาลAmber , Citrine ,Sapphire , Fire opal, Carnelian, Orthoclase, Padparadscha , Hessonite , Chrysoberyl , Moss agate , Chatoyancy quartz